Przegląd Lekowy: założenia i wyniki pilotażu usługi

Przegląd Lekowy – najbardziej złożona usługa badana w projekcie. Przegląd miał na celu eliminację problemów związanych ze stosowaniem leków, jak np. trudności z przestrzeganiem zaleceń terapeutycznych, nieprawidłowe połączenia leków, interakcje z pożywieniem i niewłaściwy sposób lub pora przyjmowania leku. Usługę wieńczyło wygenerowanie raportu z zaleceniami dla pacjenta oraz sugestiami dla lekarza.

Przegląd Domowej Apteczki – w tej usłudze farmaceuci przeglądali z pacjentami leki i suplementy, które przynieśli z domu, oraz optymalizowali je pod kątem bezpieczeństwa stosowania i ekonomii. W ramach usługi były wydawane specjalne brązowe torby z nadrukowanymi instrukcjami dla Pacjenta, którego farmaceuci umawiali na konkretny dzień na konsultację w aptece.

Założenia

Polskie badania wykazały, że ponad 50% pacjentów może mieć problemy z regularnym stosowaniem leków, z czego wiele przyczyn powiązanych jest z brakiem odpowiedniej edukacji. Pacjenci mają często błędne przekonania o efektach ubocznych, nie są przekonani do zasadności farmakoterapii lub samej potrzeby leczenia danej choroby, nie widzą efektów leczenia lub mają problemy z przyjęciem leku z uwagi na zbyt dużą tabletkę czy skomplikowany inhalator. Wg opracowania „Polskiego pacjenta portret własny: Raport o przestrzeganiu zaleceń terapeutycznych przez polskich pacjentów”, następstwa finansowe nieprzestrzeganie zaleceń terapeutycznych dla publicznego systemu opieki zdrowotnej można szacować na około 6 miliardów złotych rocznie.

Badania wykazały również, że Pacjenci nie chcą przyznawać się lekarzowi prowadzącemu o przerwaniu leczenia zapisanym lekiem, a także o częstym zapominaniu o codziennych dawkach.

Farmaceuta, ciesząc się dużym zaufaniem w społeczeństwie i dysponując odpowiednim wykształceniem, może prowadzić Przeglądy Lekowe, które są w stanie rozwiązać problemy związane z nieprzestrzeganiem zaleceń terapeutycznych poprzez odpowiednią edukację pacjenta na temat leków, nie wchodząc jednocześnie w kompetencje lekarza oraz nie kwestionując jego zaleceń.

Wiele leków wymaga odpowiedniego przyjmowania względem posiłku. Część leków wymaga przyjmowania z żywnością dla poprawy wchłaniania lub minimalizowania efektów ubocznych, inne powinny być stosowane na czczo. Farmaceuta, prowadząc Przegląd i poznając styl życia pacjenta, jest w stanie wychwycić potencjalne interakcje z pożywieniem, które mogą wiązać się ze zwiększonym ryzykiem efektów ubocznych lub brakiem efektu terapeutycznego.

Włączenie usługi Przeglądu Lekowego do pilotażu miało pozwolić na:

  • zbadanie możliwości wdrożenia Przeglądu Lekowego do polskich aptek otwartych,
  • ocenę poziomu akceptacji usługi przez Pacjentów,
  • analizę kosztów wdrożenia usługi,
  • ocenę nastawienia i satysfakcję farmaceutów ze świadczenia usługi,
  • zidentyfikowanie najczęstszych problemów lekowych, które mogą być wykrywane i rozwiązywane przez farmaceutów.

Do skorzystania z usługi zapraszani byli pacjenci, którzy mogli odnieść z niej największe korzyści. Ulotka informacyjna wraz z rozpiską leków miały być proponowane pacjentom, którzy:

  • Stosowali przewlekle ≥4 leki.
  • Leczyli się u więcej niż jednego lekarza.
  • Stosowali leki przeciwpłytkowe, przeciwzakrzepowe, diuretyki, leki stosowane w leczeniu astmy (LABA, SABA, cholinolityki, sterydy wziewne) i sterydy doustne.
  • Skarżyli się na efekty uboczne leków.
  • Mieli problemy ze schematem dawkowania lub nie pamiętają zaleceń lekarskich dotyczących dawko-wania,
  • Realizowali receptę na leki wchodzące w istotne interakcje.
  • Mieli problemy z adherence.
  • Informowali o bliskiej osobie, której dotyczą ww. kryteria.

Każda konsultacja składała się z następujących etapów:

  1. Rozmowa inicjująca: farmaceuta informuje o usłudze pacjenta z grupy docelowej, wydaje ulotkę i rozpiskę leków do wypełnienia, po czym zaprasza na wybrany dzień i konkretną godzinę. Rozpiska jest wypełniana na miejscu lub przyniesiona do apteki w inny dzień, lecz nie w dniu przeglądu.
  2. Analiza rozpiski leków: czas farmaceuty na przeanalizowanie listy leków i sporządzenie notatek.
  3. Wywiad i przygotowanie wniosków: farmaceuta prowadzi wywiad w oparciu o „Listę kontrolną przeglądu lekowego KSOF” i sporządza raport z informacjami dla pacjenta i lekarza. Raport może być napisany przy pierwszym stole na podstawie listy kontrolnej oraz notatek sporządzonych przy stanowisku do konsultacji.

Jednym z założeń Pilotażu było zobrazowanie, jak mogłaby wyglądać refundacja poszczególnych usług opieki farmaceutycznej. W tym celu każda usługa została wyceniona i apteki za wykonane i zweryfikowane konsultacje otrzymały wynagrodzenie.

Usługę wyceniono na 30 zł brutto/konsultacja

Wyniki

W ramach usługi Przeglądu Lekowego odnotowano 249 wizyt, z czego poprawnie zaraportowano i zweryfikowano 101 konsultacji z pacjentami. Warto tu przypomnieć, że przez poprawne zaraportowanie rozumiemy udzielenie konsultacji, wypełnienie rozpiski stosowanych leków przez pacjenta i przesłanie w raporcie jej skanu (bez danych pacjenta), wypełnienie listy kontrolnej przeglądu lekowego i przesłanie jej skanu, opis okoliczności konsultacji, nazwanie problemów lekowych, wypełnienie zaleceń dla lekarza i/albo su-gestii dla pacjenta i wydrukowanie tak przygotowanego dokumentu pacjentowi. Weryfikacja obejmowała również kontakt Organizatora z pacjentem. W większości przypadków farmaceutom nie udało się przeprowadzić pełnej usługi.

Średni czas trwania konsultacji wynosił  26,47 min. Najmłodszy uczestnik miał 27 lat, najstarszy 98 lat. Średnia wieku wyniosła 71 lat.

Przykładowa lista stosowanych leków znajduje się poniżej:

Zalecenia i rozwiązanie od 1 do 3 problemów lekowych lub stwierdzenie ich braku były dokumentowane na wydruku dla pacjenta i lekarza (w tym konkretnym przykładzie lekarz zadecydował o zmianie leczenia  i redukcji przyjmowanych leków):

Przykładowy raport wygenerowany przez farmaceutę po wykonaniu Przeglądu Lekowego. (autor raportu: mgr farm. Agnieszka Wiesner).
Przykładowy lista kontrolna wypełniona przez farmaceutę.

Problemy lekowe wykryte w ramach Przeglądu Lekowego

Zdecydowana większość identyfikowanych problemów lekowych dotyczyła działań niepożądanych, na które skarżyli się pacjenci, oraz interakcji między lekami, które niepokoiły farmaceutów.

Stosunkowo mała liczba problemów lekowych dotyczyła problemów z compliance, co w naszej opinii raczej świadczy nie o ich braku, lecz o konieczności dalszego edukowania farmaceutów w zakresie ich wykrywania i konsultowania pacjentów nieprzestrzegających zaleceń terapeutycznych.

Jedynie w 4% przypadków farmaceuta przekazał raport braku problemów lekowych.

Szczegółowe omówienie problemów, których łącznie zidentyfikowano 176, wykracza poza ramy tego raportu.

Problemy lekowe zidentyfikowane podczas pilotażu usługi Przegląd Lekowy.

Wpływ na przekonanie pacjenta o bezpieczniejszym leczeniu

Większość, bo aż 83,6% pacjentów uznało, że udział w Przeglądzie Lekowym przyczynił się do późniejszego bezpieczniejszego leczenia. Pozostałe 13,7% nie miało zdania na ten temat, a 2,7% uznało, że konsultacja nie przyczyniła się do większego bezpieczeństwa

Udział w konsultacji a poszerzenie wiedzy pacjenta

Aż 87,5% ankietowanych przyznało, że udział w konsultacji Przeglądu Lekowego przyczynił się do poszerzenia ich wiedzy na temat stosowania preparatów. 6,9% nie ma zdania na ten temat, a 5,6% nie zgadza się z tym stwierdzeniem.

Dodatkowe komentarze pacjentów

Pacjenci mieli także okazję dodać od siebie komentarz do tej ankiety. Przykładowe zapisy ankietera przedstawiono poniżej:

Pacjentka skierowana do diabetologa, potem do szpitala. Lista leków została zmniejszona do najpotrzebniejszych. Pacjentka mniej wydaje na leki i lepiej się czuje. Opiekunka pacjentki uważa, że taka usługa jest bardzo potrzebna szczególnie u ludzi starszych zażywających dużo leków od różnych specjalistów. Przegląd lekowy pozwala wykryć leki wykluczające się lub powielające w działaniu. [w opinii opiekunki] Starszy pacjent ma większe zaufanie jeśli dostaje wskazania na kartce od farmaceuty/lekarza niż informacje od opiekuna o sposobie zażywania leków.

Pacjentka jest zadowolona, ponieważ dostała wytyczne dla lekarza odnośnie do zamiany leku, który stosuje. Uważa, że usługa była przeprowadzona sprawnie, a farmaceutka była bardzo życzliwa i miała dużą wiedzę.

Pani jest zadowolona — poleca usługę innym znajomym. Córka pacjentki mieszka w Anglii i taka usługa jest powszechnie dostępna, pacjentka twierdzi, że jest bardzo potrzebna również w Polsce.

Pacjentka stwierdziła, że ta usługa powinna być bardzo mocno nagłaśniana, ponieważ opieka farmaceuty nad pacjentem jest równie ważna jak opieka lekarza. Obsługa czytników ekranu włączona.

Pacjentka jest bardzo zadowolona z usługi, cieszy się, że apteki dają możliwość takiej konsultacji, zwłaszcza, gdy kontakt z lekarzem jest utrudniony.

Pacjenta leczy się u diabetologia i neurologa. W wyniku przeglądu lekowego zostały jej zapisane inne leki.

Pacjentka uważa usługę za wspaniałą. Twierdzi, że lekarze skupiają się tylko na swojej specjalizacji, a dzięki przeglądom lekowym pacjent ma możliwość uzyskania informacji na temat wszystkich leków jakie stosuje.

Pacjentka stwierdziła, że ta usługa powinna być bardzo mocno nagłaśniana, ponieważ opieka farmaceuty nad pacjentem jest równie ważna jak opieka lekarza.

Pacjentka upewniła się, że bezpiecznie stosuje leki. Farmaceutka odpowiedziała na każde zadane pytanie. Pacjentka twierdzi, że każdy, kto stosuje wiele leków powinien chociaż raz skorzystać z takiego przeglądu.

Pacjentka jest bardzo zadowolona, uważa, że lekarze nie przekazują jej wystarczającej wiedzy na temat stosowania leków. Była mile zaskoczona, gdy dowiedziała się wszystkiego od farmaceutki.

Pacjentka uważa, że każdy, kto stosuje wiele leków, powinien wziąć udział w konsultacji, żeby dowiedzieć się, czy na pewno ze sobą nie kolidują.

Pacjentka jest bardzo zadowolona, dostała od farmaceutów zalecenia, by udać się na badania i przedstawiła wyniki farmaceutom prowadzącym przegląd. Obecnie czeka na ponowną konsultację. Jest bardzo zadowolona, podkreśliła kilkukrotnie wartość usługi. Zachęcała nawet synów do udziału w przeglądzie.

Pacjentka upewniła się, że bezpiecznie stosuje leki. Farmaceutka odpowiedziała na każde zadane pytanie. Pacjentka twierdzi, że każdy, kto stosuje wiele leków powinien chociaż raz skorzystać z takiego przeglądu.

Pacjentka pod wrażeniem profesjonalizmu farmaceuty. Pierwszy raz spotkała się z taką usługą i twierdzi, że powinna być dostępna, a sama skorzystałaby z niej nawet gdyby była odpłatna.

Pacjentka jest bardzo zadowolona, uważa, że lekarze nie przekazują jej wystarczającej wiedzy na temat stosowania leków. Była mile zaskoczona, gdy dowiedziała się wszystkiego od farmaceutki.

[tuszek]

[cite]

Spis treści